Netcongestie in Nederland heeft crisisniveau bereikt. Meer dan 12.000 bedrijven staan op de wachtlijst voor een nieuwe of uitgebreide stroomaansluiting, met wachttijden tot 10 jaar in de zwaarst getroffen gebieden en een geschatte economische schade van €10 tot €40 miljard per jaar. Voor industriële projecten is directe elektrificatie niet langer vanzelfsprekend. Bij opschalen moet je uitgaan van wat het net daadwerkelijk kan leveren. De bedrijven die dit goed aanpakken maken hiervan een concurrentievoordeel.
Een duidelijk voorbeeld hiervan is ons werk met Revyve, een Nederlands foodtech bedrijf, dat een unieke fabriek in Dinteloord opschaalt. Netcongestie was het eerste knelpunt waar ze tegenaan liepen. Dit bepaalde vervolgens de technische keuzes die daarna volgden. Hieronder bekijken we wat netcongestie in Nederland betekent voor industriële projecten, hoe dit samenhangt met de andere beperkingen waar ze mee te maken hebben, en hoe je hier omheen kunt ontwerpen.
Wat is netcongestie, en waarom wordt Nederland zo hard geraakt?
In Nederland is netcongestie inmiddels een van de meest acute infrastructuurcrises van Europa.
De cijfers spreken voor zich:
- Meer dan 12.000 bedrijven staan momenteel op de wachtlijst voor een nieuwe of uitgebreide stroomaansluiting, volgens het voortgangsrapport van het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN).
- – In sommige gebieden lopen wachttijden op tot 10 jaar, omdat netbeheerders aangeven dat de bouw van een nieuw hoogspanningsstation ongeveer zo lang duurt.
- – Alleen al in 2024 daalde het aantal nieuwe middenspanningsaansluitingen met 25%.
- – BCG en Ecorys schatten de economische schade op €10 tot €40 miljard per jaar.
Voor alle industrieel projecten die nu worden ontworpen, moet netcongestie worden behandeld als een feit, niet als een tijdelijk ongemak.
Wat netcongestie betekende voor Revyve
Revyve is een Nederlandse foodtech-scale-up uit Wageningen, die functionele gisteiwitten maakt als vervanger van eieren in gebak, sauzen en meer. Ze hebben een clean label, zijn kosteneffectief en klaar om op te schalen.
Toen ze begonnen met het ontwerpen van hun fabriek in Dinteloord, viel directe elektrificatie door netcongestie meteen af. De fabriek kon niet uitgaan van hun gewenste stroomtoevoer voor het ontwerp. Elke technische keuze die daarna volgde, van procesontwerp en de keuze van utilities tot de warmtestrategie, moest binnen die beperking worden gemaakt.
Dit is de situatie waarin een groeiend aantal Nederlandse industriële projecten zich bevindt: de technologie werkt, de financiering is er, de locatie is gekozen, maar het net heeft niet de juiste capaciteit.
Netcongestie is niet de enigste uitdaging: stikstof, utilities en vergunningen
Wat netcongestie in de Nederlandse context zo lastig maakt, is dat het zelden de enige beperking is waarmee een project te maken heeft. Het hangt samen met (en versterkt vaak) andere uitdagingen:
Stikstofdepositie en Natura 2000-regels. Sinds de Raad van State het PAS-programma in 2019 vernietigde, en de regels verder werden aangescherpt met de uitspraken over Rendac en Amercentrale van 18 december 2024, is voor industriële uitbreiding bij beschermde natuurgebieden steeds vaker een natuurvergunning nodig. Dit geldt ook voor situaties waarin projecten eerst op interne saldering konden vertrouwen. Voor Revyve betekende dit dat eenvoudige verbrandingsalternatieven voor elektrificatie, zoals conventionele vergassing, ook wegvielen. Deze twee beperkingen samen lieten niet veel opties over.
Aansluiting van utilities op de publieke infrastructuur. Naast elektriciteit moet elke andere utility (gas, afvalwater, stoom, perslucht) worden gedimensioneerd op wat de lokale netwerken kunnen verwerken bij elke opschalingsfase. Zonder een utility-roadmap bouwen projecten óf te groot, óf komen ze net op de verkeerde momenten capaciteit tekort.
Complexiteit van vergunningen bij elke opschalingsfase. Nederlandse regelgeving (de Omgevingswet, de Wet natuurbescherming, sectorspecifieke regels) vereist dat bedrijven niet alleen rekening houden met hun huidige situatie, maar ook met de vergunningen die nodig zijn bij elke toekomstige opschalingsfase. Verborgen aanleidingen voor een vergunningsplicht, zoals het overschrijden van drempelwaarden voor milieucategorieën of wijzigingen in stikstofberekeningen, kunnen de planning flink vertragen als ze niet op tijd worden opgemerkt.
Netcongestie staat centraal in dit geheel. Pak je dit slecht aan, dan worden de andere vier beperkingen moeilijker. Pak je dit goed aan, dan wordt de rest juist behapbaar.
Hoe wij een industrieel project ontwierpen rond netcongestie
Voor Revyve was onze uitdaging als technisch partner om netcongestie niet te behandelen als een tijdelijk obstakel, maar als uitgangspunt voor het ontwerp. Vanaf het begin brachten we in kaart hoe dit samenhing met de andere drie beperkingen.
Uiteindelijk moesten alle uitdagingen als één geïntegreerd systeem opgelost worden:
- ✅ Netstrategie: een gefaseerd elektrificatieplan afgestemd op de realistische netcapaciteit, zodat er niet werd ontworpen voor stroom die niet op tijd beschikbaar zou zijn.
- ✅ Stikstofcompliance: alternatieve procesroutes die conflicten met Natura 2000 vermeden, zodat de netbeperking het project niet richting een onwerkbare verbrandingsoplossing duwde.
- ✅ Utility-roadmap: een gefaseerd utilityplan om knelpunten tijdens de opschaling te voorkomen.
- ✅ Vooruitziende vergunningen: tijdig herkennen wanneer een vergunning nodig is bij elke toekomstige opschalingsfase.
Het resultaat: een gestructureerde roadmap. Dit geeft Revyve een duidelijk en realistisch pad om op te schalen, waarbij elke beperking niet los wordt opgelost, maar als onderdeel van een samenhangend geheel.
Dit is dezelfde geïntegreerde aanpak die we toepassen binnen al onze energietransitieprojecten, van netcongestiescans tot volledig systeemontwerp.
Heb je te maken met netcongestie of andere infrastructurele beperkingen in jouw project? TransitionHERO helpt industriële en greentech-projecten op te schalen binnen de realiteit van het Nederlandse net, de stikstofregels en het vergunningenlandschap, door beperkingen om te zetten in een realistische roadmap.